İlmihal Kategorileri

Teyemmümün Sünnetleri ve Şartları

TEYEMMÜMÜN SÜNNET ÜZERE YAPILMASI

       Bir teyemmümün sünnete uygun olması için aşağıdaki şekil-de yapılması gerekir.

       1. Teyemmüme başlarken Besmele-i Şerife'yi okuyup namaz için taharete niyet etmelidir. (Hanbelîler'e göre Besmele-i Şerife'yi okumak vaciptir. Bu olmayınca teyemmüm olmaz.)

       2. İki eli parmakları açık olduğu halde temiz bir toprağa vurup ileri geri çekmelidir.

       3. Elleri kaldırınca bakmalı, eğer fazla tozlanmışsa, bunları yan yana getirip birbirine hafifçe vurmalı, bu şekilde tozları silktikten sonra bunlar ile bütün yüzü mesh etmelidir.

       4. Elleri tekrar evvelce vurulduğu yere veya başka temiz bir yere vurup toz tutmuşlar ise, yine silkmeli, bu defa sol elin baş parmağını ayırarak diğer parmakların iç tarafları ile sağ elin dış taraflarını parmaklarının uçlarından dirseğine kadar mesh ederek çekmeli, sonra da sağ elin iç tarafına dönerek yine sol elin, serçe parmağı ile baş parmağını halka edip, baş parmağı da beraber olmak üzere ayası ile sağ elin dirseğinden itibaren iç tarafını bileğine kadar mesh etmeli ve baş parmağı daha ileri yürüterek sağ elin baş parmağının üstünü de mesh eylemelidir.

       5. Sağ elin iç tarafları ile de sol elin dış ve iç taraflarını aynı şekilde mesh etmelidir.

       6. Teyemmümde beyan olunan tertibe riayet edip evvelâ yüzü, sonra da kolları meshetmeli ve meshleri arasında ara vermemelidir.

TEYEMMÜMÜN ŞARTLARI

       Teyemmümü mübah kılacak bir özür bulunmalıdır. Bu özür suyu kullanmaya hakikaten veya hükmen güç ve imkan bulunmamaktır. Şöyle ki, su temizlenecek kimsenin bulunduğu yerden en az bir mil (yaklaşık 1609 metre), yani dört bin adım uzakta bulunmalıdır. Bu halde su hakikaten bulunmamış sayılır.

       Yahut su var ise de, yıkandığı takdirde, hastalanmaktan veya hastalığın artmasından veya uzamasından bir tecrübeye veya müslüman, mütehassıs bir tabibin beyanına göre korkulmalıdır. Bu halde de su hükmen bulunmamış sayılır.

       (Malikîlere göre bu hususta müslüman mütehassıs doktor bulunmazsa, gayrimüslim mütehassıs doktorun sözü de yeterli olur.)

       Yakında bulunan bir suyu elde etmek hususunda cana, mala, ırz ve emanete ait bir tehlike bulunması veya bulunan bir suyun abdeste veya gusle yetişmemesi veya bulunan suyun abdeste veya gusle kullanılması halinde kendisinin veya arkadaşının veya hayvanının susuzluktan öleceğine kuvvetli zan meydana gelmesi yahut kuyudan suyu çıkarabilmek için ip ve kova bulunmaması yahut bulunan suyun yapılacak bir hamura veya giderilmesi lâzım gelen bir necaseti gidermeye kâfi olup, bundan fazla bulunmaması veya bulunan su ile abdest alındığı veya gusül edildiği takdirde, bayram veya cenaze namazlarının tamamen geçmesinden korkulması hallerinde de su, hükmen bulunmamış sayılır. Şu kadar var ki, bu namazlara kısmen yetişeceği anlaşılan veya cenazenin velisi olup da namaz için kendisinin bekleneceğini bilen kimse için teyemmüm yeterli olmaz.

       Aynı şekilde, bedeli olan, yani kazası mümkün bulunan namazlar için su bulunduğu halde sadece kaçırılmasından dolayı teyemmüm caiz olmaz. Cuma ve diğer vakit namazları gibi.

       Niyet bulunmalıdır. Şöyle ki, teyemmüm edecek kimse, elini teyemmüm edeceği şeye koyarken veya eline dokunan toprak ile yüzünü meshe başlarken, bu hareketini hadesten taharet veya namaz kılmak veya taharetsiz yapılması caiz olmayan, yapılması istenen başka bir ibadeti yerine getirmek kastı ile yapmalıdır. Böyle bir maksat bulunmayan bir teyemmüm ile namaz kılınamaz. Hatta sadece teyemmüme niyet edilse bile.

       Bu sebeple su bulamayan abdestsiz bir kimse, meselâ yalnız Mushaf-ı Şerif'i eline almak veya bir mescidi şerife girmek maksadı ile teyemmüm etse, bununla namaz kılması sahih olmaz. Çünkü Mushaf-ı
Şerif'i tutmak, taharete bağlı ise de, kendisi yapılması istenilen bir ibadet değildir. Kastedilen Kur'an-ı Kerim okumaktır. Mescide girmek de, boy abdesti alması lâzım gelen kimse için taharete bağlıdır, fakat bu
da bizzat yapılması istenilen bir ibadet değildir. Aynı şekilde abdestiz kimse için ezber olarak Kur'an okumak, bir ibâdet ise de, taharete bağlı değildir.

       Ezan okumak, ikamette bulunmak, kabirleri ziyaret etmek, ölüyü defnetmek, selâmı almak veya herhangi hayırlı bir işte bulunmak için yapılan teyemmüm ile de namaz kılınamaz.

       Teyemmüm her yönüyle temiz olan yer cinsinden birşey ile yapılmalıdır. Şöyle ki, kendisine pislik dokunmamış olan toprak ile, kum, horasan, alçı gibi yer cinsinden olan şeyler ile; mermer gibi madenî taşlar ile, kiremit, tuğla, yakut, zümrüt, zebercet, kibrit, sürme, mercan ile, nemli veya yanık toprak ile, yer cinsinden olmayan birşey ile karışık olup, o şeyden fazla bulunan toprak ile, fetva verilen görüşe göre kaya tuzu ile ve çamur ile sıvanmış duvar ile teyemmüm olunabilir. Hatta bunların üzerlerinde toz bulunmasa bile.

       Fakat kurumadıkça çamur ile teyemmüm yapılamaz. Bu İmam Ebu Yûsuf'a göredir. İmam-ı A'zam'a göre vaktin çıkmasından korkulursa, çamur ile teyemmüm edilir. Yeter ki suyu toprağından fazla bulunmasın.

       Odunların veya otların yanmalarından meydana gelen külleri ile, demir, altın, gümüş gibi eriyip şeklini değiştiren, yumuşayan madenler ile, inciler ile, camlar ile, kumaşlar ve elbiseler ile, hayvan postekileri ile teyemmüm yapılamaz. Çünkü, bunlar yer cinsinden sayılmazlar. Ancak üzerlerinde eserleri belirecek şekilde toz bulunursa, o zaman yapılabilir.

       Bir de henüz madeninde bulunan altın, gümüş, demir, bakır gibi şeyler ile üzerlerindeki topraklardan dolayı teyemmüm olunabilir.

       (İmam Ebu Yûsuf ile İmam Şafii'ye göre teyemmüm yalnız toprak ile yapılır, İmam Mâlik'e göre toprak ile, kum ile teyemmüm caiz olduğu gibi otlar ile, ağaçlar ile, kar ile de caiz olur. İmam Ahmed ibnî Hanbel'e göre de teyemmüm, yalnız yanmamış, başkasından gasbedilmemiş, tozlu bir halde bulunan temiz bir toprak ile yapılır. Kum ve benzeri şeyler ile yapılamaz.)

       Taharete aykırı hal bitmiş olmalıdır. Meselâ bir uzuvdan çıkan kan daha kesilmeden abdest alınamayacağı gibi, teyemmüm de yapılamaz.

       Meshe mâni şeyler, ciltten giderilmiş olmalıdır. Aksi halde mesh cilde değil, o mâni üzerine yapılmış olur. Elde kurumuş kalmış hamur parçası gibi.

       Teyemmüm, iki elin iç yüzü ile iki defa toprak cinsinden bir şeye konulmakla yapılmalıdır. Bununla beraber bir kimseye, niyet edince başkası vasıtası ile de teyemmüm ettirilebilir.

       Teyemmüm, iki elin veya bunların yerine geçecek bir şeyin tamamı ile veya çoğu kısmı ile yapılmalıdır. Bu sebeple iki parmakla yapılacak bir teyemmüm, sahih olmaz. Fakat bir el ile yüz, diğer bir el ile kol da mesh edilebilir. Bu halde bir el ile tekrar toprağa vurulup diğer kol da meshedilir. Eli çolak olup, suyu kullanamayan kimse, yardımcısı yok ise, yüzünü ve kollarını yere sürmek suretiyle teyemmüm edebilir. Elleri ve kolları kesilmiş kimse de yalnız yüzünü yere sürerek teyemmüm yapar, yüzünde yara bulunsa, teyemmüm etmeksizin namazını kılar.

       Yüz ile kollar, tamamen mesh edilmelidir. Şöyle ki, yüzün her tarafı, meselâ sakal başı ile kulak araları ve kaşlar ile gözler arası ve burnun her yanı mesh edilir. Yüzük ve bilezik gibi şeyler kımıldatılır, parmaklar hilâllenir. Bununla beraber diğer bir görüşe göre bu uzuvların çoğu kısmını mesh kâfidir. Dörtte biri nisbetinde mesh edilmemesi, teyemmümün sahih olmasına mâni olmaz.