İlmihal Kategorileri

Kazaları İcap Edip Etmeyen Oruçlar

KAZA EDİLMELERİ İCAP EDİP ETMEYEN ORUÇLAR

       Yolculuk veya hastalık özrü ile Ramazan-ı şerif orucunu tutmamış olan kimse, daha bunları kazaya müsait bir vakit bulmadan vefat etse, üzerine ne kaza, ne de fidye lazım gelmez. Şu kadar var ki, fidye verilmesini vasiyet etse, malının üçte birinden verilmesi icap eder.

       Fidye, fakir bir kimsenin sabahlı ve akşamlı bir günlük yiyeceğidir ki, bir fıtır sadakasına müsavidir.

       Yolculuk veya hastalık sebebi ile Ramazan-ı şerif orucunu tutmamış olan kimse, bunu tamamen veya kısmen kaza edebilecek bir müddet bulmuş olduğu halde kaza etmeden vefat edecek olsa, (eğer malı var ise) kazası icap eden her gün için bir fidye verilmesini vasiyet etmesi lazım gelir. Bu fidye, malının üçte birinden fakirlere verilir. Özürsüz yere Ramazan-ı şerif orucunu kasten tutmayan kimse üzerine de (malı var ise) vefat ettiği takdirde fidye verilmesini vasiyet etmek yapılması gerekli bir vazife olur. Hatta kaza edecek vakit bulamamış olsa, bile. Çünkü mümkün olan edayı terk etmiştir.

       Vasiyet bulunmadığı takdirde fidyeyi varislerinin vermeleri lazım gelmez. İsterlerse kendi mallarından bir teberru olarak verebilirler. Varisler veya başkaları ölen kişi adına orucu kaza edemezler. Bu gibi bedeni ibadetlerde vekalet geçerli değildir. Şu kadar var ki, kendileri için tuttukları oruçların sevabını buna bağışlayabilirler.

       (İmam Şafii’ye göre böyle bir kimsenin mirasının tamamından kazaya kalmış oruçlarının fidyesi verilir. Kendisi vasiyet etmiş olsun olmasın, müsavidir ve böyle bir kimse adına velisi oruç tutabilir.)

       Tutulamayan oruçlardan dolayı fidye verilmesi, Ramazan-ı şerif orucuyla bunun kazasına ve adak oruçlarına mahsustur. Yemin ve adam öldürme keffaretleri için lazım gelen oruçları tutmaktan aciz kalan kimsenin daha hayatta iken fidye vermesi caiz değildir. Fakat bunun için vasiyet etmesi caizdir.

       Bozulan herhangi bir nafile orucun kazası lazım gelir. Bu bozulma, oruçlunun gerek kendi işi ile olsun ve gerek olmasın müsavidir. Bundan dolayı nafile oruç tutmaya başlayan bir kadın adet görecek olsa, (en sahih olan görüşe göre) bu orucu kaza etmesi icap eder. Çünkü bir ibadeti yarıda bırakmamak, üstlenilen bir itaatı, bir kulluk vazifesini iptal etmemek, yapılması gerekli olan bir vazifedir.

       (Şafiiler’e göre böyle bir oruçlu serbesttir. Dilerse bunu kaza eder, dilerse etmez. Çünkü esasen nafile bir ibadettir, tamamlamadığı nafile bir ibadet kendisine lazım gelmez.)

       Bir kimse kaza orucuna fecrin doğuşundan sonra niyet etse, bu oruç, kaza adına sahih olmayıp bir nafile olmuş olur.

       Bu yüzden bunu bozacak olsa, ayrıca kazası lazım gelir.

       Ramazan-ı şerif’in evvelinden sonuna kadar baygın bir halde bulunmuş olan kimse, daha sonra kendine gelince kaza ile mükellef olur, bunda icma’ vardır. Çünkü bayılma hali bir hastalıktır. Bununla beraber böyle bir halin bu kadar uzaması nadirdir. Nadir olan şeylerdeki meşakkat-zorluk ise, ruhsat (kolaylık)a sebep olamaz.

       Bir deli, Ramazan-ı şerif içinde iyileşse, geçmiş günleri kaza eder. Fakat bir kimsenin deliliği, Ramazan-ı şerif’in evvelinden sonuna veya son gününün zevali (öğle vakti)n den sonraya kadar devam etse, daha sonra iyileşmekle kendisine kaza lazım gelmez. Çünkü bunda meşakkat-zorluk vardır. Sahih olan da bu görüştür.

       Böyle bir deli Ramazan-ı şerif gecelerinden birinde kendine gelip iyileşip de, sonra fecirden itibaren yine deli olsa, üzerine kaza lazım gelmez.

       Bir delinin iyileşmesi, kendisindeki deliliğin tamamen yok olmasıyla tahakkuk eder.

       (Malikiler’e göre delilik de bayılma gibidir. Bundan dolayı kazası lazım gelir.)

       Kazaya kalmış orucu bulunan kimse, bunu kaza etmeden tekrar Ramazan-ı şerif’e yetişince, bu Ramazan orucunu kazadan önce tutar. Çünkü kaza için zaman müsaittir.

       (Şafiiler’e göre bir Ramazana mahsus kaza orucunu diğer Ramazan gelmeden tutmak lazımdır. Tutulmadan ikinci bir Ramazan-ı şerif gelince hem kaza, hem de her gün için bir fidye lazım gelir. Çünkü kaza vaktinden çıkarılmıştır. Kazayı vaktinden sonraya bırakma ise, edayı tehir etmek gibidir.)

       Hanefilerce kaza böyle bir vakitle sınırlandırılmamıştır. Bu husustaki ayeti celile genel anlamdadır.

       Bir gayri müslim, Ramazan-ı şerif içinde müslüman olduğu halde geri kalan günlerde oruç tutmayacak olsa, bakılır: Eğer dar-ı harp'te hidayete erip müslüman olmuş ve Ramazan-ı şerif çıkıncaya kadar orucun farz olduğunu bilmemiş ise, mazur sayılır, hidayete erip müslüman olmasından sonraki Ramazan günlerini kaza etmesi lazım gelmez. Fakat islam yurdunda hidayete erip müslüman olmuş ise her halükarda kaza etmesi lazım gelir. Çünkü islam diyarında bu gibi cehalet bir özür sayılmaz.

       Çocuklara göre oruç, namaz gibidir. Bundan dolayı on yaşında bulunan bir çocuğa oruç tutması emir olunur, tutmazsa hafifçe dövülebilir. Bununla beraber tutmazsa, kazası lâzım gelmez. Bir de çocuğun oruca gücü yetmelidir. Oruçtan zarar görecek bir çocuğa “oruç tut” diye emir olunmaz.